Milan Vapa – portret predratnog tajkuna u Srbiji


Knjiga

Srđan Garčević

Put Milana Vape – od siromašnog siročeta do štamparskog tajkuna i prvog vlasnika zgrade u kojoj se nalazila zlosrećna Narodna Biblioteka – je sjajna vinjeta o životu i radu u predratnoj Srbiji


+ više

+ više

Milan Vapa je možda najpoznatiji kao prvobitni vlasnik zgrade u kojoj je bila smeštena zlosrećna Narodna Biblioteka na Konsančićevom Vencu, koja je stradala u bombardovanju 6. aprila 1941. Ljubitelji arhitekture i istorije Beograda ga možda i povezuju sa ogromnom fabričkom zgradom preko puta BIGZ-a (tj. bivšim Jugošpedom), koja je bila izgrađena 1921. za Vapinu fabriku papira..

Biografija Milana Vape, objavljena u knjizi izdatoj povodom desetogodišnjice početka rada njegove fabrike, je puna anegdota koje pokazuju kako je izgledao život u Srbiji s kraja 19. i početkom 20. Veka vremena – od toga koje su kafane bile popularne do provejavanja socijalističkih ideja.

Uobličena da se čita kao kapitalistička bajka o siromašnom siročetu koje je postalo jedan od najuspešnijih industrijalaca kraljevine Srbije, biografija Milana Vape počinje kada je sa 15 godina iz Smederevske Palanke došao u Beograd 1889. da postane šegrt u knjigoveznici blizu Varoš-Kapije.

On je kasnije otišao u Budimpeštu gde se zaposlio u modernoj fabrici Adolfa Singera, i tu se u biografiji veoma živopisno opisuje život naših siromašnih radinka, koji su tada (kao i sada) odlazili u veće evropske gradove u potrazi za srećom – od peripetija sa nalaženjem stana, do oslanjanja na druge ljude s naših prostora za uputstva.

Biografija, u skladu sa svojim “rags-to-riches” žanrom je manje detaljna u delovima kada se Vapa vratio u Srbiju i zaposlio se u Državnoj Štamapariji gde je uveo razne inovacije, pre nego što je postao privatnik i krenuo da gradi svoju papirnu imperiju u blizini radionice gde je započeo svoj zanat.

Ona se završava savetima Milana Vape mladim radnicima koji ističu istrajnost i to da se ne odaju čarima socijalizma – što je zanimljivo s stanovišta Vapinog sopstvenog ideoločkog puta. Sam Vapa je inicijalno bio vatreni socijalista međutim njegove političke aspiracije je izgleda ugušila Budimpeštanska policija kada je ga je uhapsila tokom agitovanja dok je tamo radio u fabrici.

Iako se preorijentisao desno i uzidigao se kroz hijerarhiju tadašnje srpske narodne štamparije, on je zadržao volju za društvenim uticajem i propagirao ekonomski i socijalno liberalne ideje; njegov moto, ispisan na fabrici, je bio “Radi, Živi i daj drugome da živi”

Posted in Ekonomija, Knjiga, Naslovna.